Vuursteenmijnen in het Savelsbos

De mijngeschiedenis van Limburg gaat ver terug in de tijd. Tussen circa 3.950 en 2.650 voor Christus werden er in Zuid-Limburg al tientallen mijnen ontgonnen: vuursteenmijnen. Diep onder de grond zochten prehistorische mensen naar de waardevolle grondstof voor hun werktuigen.

Van dagbouw naar mijnbouw

Honderdduizenden jaren lang lag vuursteen letterlijk voor het oprapen. Prehistorische mensen hoefden maar te zoeken langs rivier- en in beekbeddingen, in dalen en op plateauhellingen. Maar daar kwam zo'n 4.000 voor Christus opeens verandering in. Door bevolkingsgroei en een stijgende vraag naar goede vuurstenen werktuigen raakte de vuursteen aan de oppervlakte op. Men moest ondergronds.   
De ontginning van een schacht
In een mergelwand werd een verticale schacht van ongeveer 1,5 meter in doorsnee uitgegraven. Eenmaal op het niveau van de vuursteen aangekomen, op 7 tot 9 meter diepte, werd in verschillende gangen in totaal zo'n 35 m2 horizontaal afgegraven. In ongeveer 50 dagen haalden de prehistorische mijnwerkers dan circa 10.000 kilo aan bruikbare vuursteen naar boven. Alles moest met de hand – met hakbijlen – gebeuren. Een zware klus. In Valkenburg aan de Geul – langs de Plenkertstraat – zijn de resten van enkele schachten nog goed te zien.


Halffabricaten in het Groot Atelier

De vuursteen die in de mijnen gewonnen werd, werd ter plekke direct bewerkt tot halffabricaten, zoals voorbekapte maar nog niet gepolijste bijlen. Van een ruwe vuursteen bleef ongeveer een kwart over als te gebruiken werktuig. Heel wat minder gewicht dus om mee te sjouwen. In het Savelsbos, tussen Rijckholt en St. Geertruid, zijn op een plek de resten van dergelijke voorbewerking in groten getale gevonden. De plek wordt het 'Groot Atelier' genoemd.

Handel

Vuursteen uit de Zuid-Limburgse mijnen werd over grote afstanden verhandeld. Dat zegt iets over zijn kwaliteit. Vuurstenen werktuigen, teruggevonden bij Keulen en Bonn, 100 kilometer hier vandaan, bleken voor 80% procent afkomstig uit Rijkcholt-Sint Geertruid. Zelfs op 300 kilometer, bij Frankfurt am Main, was nog steeds 50% van de teruggevonden vuursteen afkomstig uit deze mijnen. Vuursteen mag dus met recht het eerste succesvolle Limburgse exportproduct worden genoemd!

Het einde van de vuursteenmijnen

Rond 2.000 voor Christus brak een nieuw tijdperk aan: de bronstijd, ruim duizend jaar later opgevolgd door de ijzertijd. Door brons en ijzer te gieten en te smeden kon je er betere werktuigen van maken.
Langzaam kwam een einde aan de tijd van de vuursteenmijnen. Maar ook aan een periode van 2,5 miljoen jaar (!) waarin vuursteen een hoofdrol speelde in het leven van de prehistorische mensen. Een periode die duurde vanaf het allereerste moment waarop vroege mensachtigen hele simpele werktuigen begonnen te vervaardigen, tot het moment waarop de mens op grote schaal mijnbouw pleegde en een uitgebreid handelsnetwerk voor verfijnde vuurstenen werktuigen en halffabricaten onderhield.
4_mijnen.jpg
4_schacht.jpg
4_refitting.jpg
Warning: getimagesize(E:/websites/canonvanlimburg.nl/htdocs/upload/div/4.swf): failed to open stream: No such file or directory in E:\websites\canonvanlimburg.nl\htdocs\inc\pagecontent.php on line 1493 Warning: Division by zero in E:\websites\canonvanlimburg.nl\htdocs\inc\pagecontent.php on line 1498

Lees meer


Weblinks

http://www.vuursteenmijnen.nl/rijckholt/
http://www.vuursteenmijnen.nl/valkenburg/
www.vuursteenmijn.nl

Boeken – achtergrond

De Prehistorische Vuursteenmijnen van Ryckholt-St. Geertruid, Uitgegeven door de Werkgroep Prehistorische Vuursteenmijnbouw en de Nederlandse Geologische Vereniging afdeling Limburg, 1998.
L.P.L. Kooistra (red.), Nederland in de prehistorie. Amsterdam, 2005.
J. Venner, Geschiedenis van Limburg, deel I, Maastricht, 2000, p.36-43.

Steehouwer, Koos. J., Sporen aan de wand: De speurtocht naar de prehistorische vuursteenmijnbouw in Zuid-Limburg.  Abcoude, Uniepers / ROB, 2000. ISBN 90-6825-231-3.

Boeken – jeugd 


J. Venner, Geschiedenis van Limburg, deel I, Maastricht, 2000, p. 36-43.
Jacques Vriens – Ruzie om de vuursteenmijn (www.vuursteenmijn.nl/downloads/verhaal.pdf , tevens als audio)

Facts


• In 1881 ontdekte de Belg Marcel de Puydt de eerste vuursteenmijn in Nederland: het 'Groot Atelier' in het Savelbos.

• De beroemdste onderzoeker van de vuursteenmijnen in het Savelsbos bij Rijckholt is echter Eugène Dubois, die enkele jaren na De Puydt onderzoek deed in het Savelsbos. Zijn grote bekendheid kreeg hij echter later in zijn carrière met de vondst  van de ontbrekende schakel tussen aap en mens: de Pithecanthropus erectus (later herdoopt tot Homo  erectus).
tijdvak1.jpg

De tijd van Jagers en Boeren

4.000.000 v. Chr. - 3000 v. Chr.